Endometrioza

Co to jest endometrioza?

To łagodna, nie złośliwa choroba kobiet w wieku rozrodczym (ok.10-55 rok życia), o przebiegu przewlekłym. Polega na występowaniu tkanki śluzówki macicy, zwanej endometrium, poza jamą macicy. Może to być sama mięśniówka macicy (ściana macicy) lub dowolne inne miejsce w organizmie, najczęściej obręb podbrzusza i miednicy (99%).

Najczęściej występuje w postaci drobnych ognisk (niewidocznych i niewyczuwalnych w badaniu lekarskim) ale może również powodować powstawanie torbieli jajników (tak zwanych cyst) lub twardych, większych guzów.

Jest ona zależna od hormonów: estrogenów, których obecność jest praktycznie konieczna do jej powstawania, egzystowania i nawrotów (tzw. recydyw).

Nie jest chorobą złośliwą, pomimo to może doprowadzać do uszkodzenia lub nawet zniszczenia zajętych organów np. nerki.

To druga, co do częstości występowania, choroba kobiet! W krajach prowadzących tego typu statystykę, jak np. Niemcy (Polska nie posiada takiej), rejestruje się ok. 40.000 nowych przypadków endometriozy rocznie!

Jak zdiagnozować endometrioze?

W najczęstszym przypadku, w wyniku występowania typowych dolegliwości (patrz akapit objawy endometriozy) musi być przeprowadzone badanie ginekologiczne przez doświadczonego w leczeniu endometriozy lekarza! Najważniejszym jego elementem jest ultrasonografia dopochwowa. Następnie, przy podejrzeniu wystąpienia choroby, należy pobrać próbkę z ogniska endometriozy i wysłać do badania histopatologicznego (mikroskopowego). A jako, że choroba najczęściej występuje w jamie brzusznej, jest to związane z koniecznością wykonania zabiegu operacyjnego, tzw. laparoskopii. Przy pomocy specjalnej kamery i odpowiednich narzędzi operacyjnych, w pełnej narkozie, dostaje się do wnętrza brzucha i kontroluje się go na obecność ognisk endometriozy. Zabieg ten jest z jednej strony diagnostyczny (rozpoznanie choroby) ale równocześnie terapeutyczny/leczniczy. To znaczy, że służy jednocześnie usunięciu możliwie wszystkich ognisk choroby.

Pomocne w rozpoznaniu szczególnych form endometriozy mogą być dodatkowe badania jak:
- kolonoskopia (optyczne badanie wnętrza jelit),
- cystoskopia (optyczne badanie wnętrza pęcherza moczowego) lub
- rezonans magnetyczny (rentgenologiczne, obrazowe wnętrza całego organizmu).

W ubiegłym roku (2022), pojawił się na rynku test na endometrioze. Z wymazu ślinowego, w trwającym ok. 4 tygodnie badaniu genetycznym, wyszukuje się szczególne nośniki materiału genetycznego, tzw. mikroRNA, którego wykrycie potwierdza istnienie endometriozy z prawie 100% pewnością! Test ten ma być ogólnie dostępny dopiero w 2023 roku i ze względu na jego skomplikowany przebieg, będzie początkowo bardzo kosztowny (ok. 1000€). Umożliwi on nieinwazyjne wykrycie choroby, co w maksymalny sposób przyspieszy właściwe leczenie i poprawi perspektywy łagodniejszego przebiegu i mniejszej ilości komplikacji (np. bezpłodność)!

Rodzaje endometriozy

• Endometrioza powierzchowna/otrzewnowa (małe, liczne, powierzchowne ogniska rozsiane na otrzewnej, najczęściej dolnej partii jamy brzusznej).
• Endometrioza macicy (tzw. adenomioza, dotyczy ściany samej macicy).
• Endometrioza torbielowa/jajnikowa (tzw. cysty lub torbiele „czekoladowe”).
• Endometrioza głęboko naciekająca (atakująca różne narządy/organy i wrastająca w nie z konsekwencja zaburzania ich struktury i funkcji).

Objawy endometriozy

• Bóle miesiączkowe
• Bóle przy stosunkach płciowych
• Bóle przy oddawaniu moczu (ewent. krew w moczu)
• Bóle przy oddawaniu kału (ewent. krew w kale)
• Bóle okołoowulacyjne
• Bezpłodność (najczęściej tylko częściowa, czasami całkowita)
• Zaburzenia krwawień miesiączkowych (bardzo obfite, nieregularne itp.)
• Inne bóle, w zależności od zajętych organów/struktur (np. bóle barków przy zajęciu przepony)

Leczenie endometriozy

Endometriozę można leczyć na dwa sposoby:

Operacyjnie - Najczęściej tzw. laparoskopia, polegająca na kontroli jamy brzusznej przy pomocy specjalnej kamery i odpowiednich narzędzi. W przypadku znalezienia ognisk endometriozy lub powodowanych przez nią zrostów, celem zabiegu jest zawsze ich kompletne usuniecie. Zabieg taki może czasami być bardzo trudny i długi, w zależności od stopnia zaawansowania choroby i miejsc jej występowania. Nie rzadko musi kończyć się otwarciem jamy brzusznej. Gdy choroba w dużym stopniu niszczy zajęte organy, wynika konieczność ich chirurgicznego usuwania (np. cześć jelita, pęcherza moczowego lub nerki).

Farmakologicznie - Dlatego, że endometrioza jest chorobą uwarunkowaną hormonalnie, każde efektywne leczenie farmakologiczne polega również na stosowaniu hormonów:

• tabletki antykoncepcyjne (ich gestagenowa forma) zażywane bez przerw na krwawienia miesiączkowe,
• gestageny (hormony neutralizujące w pewien sposób działanie estrogenów, które wzmacniają lub podtrzymują chorobę),
• pochodne Gn-RH (hormony mózgowe regulujące produkcje estrogenów w jajnikach),
• leczenie objawowe (tzn. nie powodujące wyleczenia endometriozy tylko jej objawów, np. akupunktura, homeopatia, fizjoterapia, suplementy diety etc.)

Materiały edukacyjne